UNIVERSITETI PUBLIK 500 VENDE BIE MË ULËT: NAGAVCI DHE QEVERIA DUHET TË JAPIN LLOGARI

Arbërie Nagavci duhet të japë llogari për mënyrën se si e drejtoi Ministrinë e Arsimit dhe për rezultatet që la pas. Qytetarët nuk kanë arsye të kënaqen me deklarata për përkushtim, kur të dhënat për aftësitë e nxënësve mbeten alarmante dhe institucioni që ajo drejtoi përballet me çështje serioze të menaxhimit dhe besimit publik.

Drejtimi i arsimit kërkon më shumë se promovim aktivitetesh. Kërkon vendime që përmirësojnë të nxënit, mbrojnë fondet publike dhe krijojnë kushte për mësimdhënie e kërkim cilësor. Për këto rezultate, ish-ministrja mban përgjegjësi të drejtpërdrejtë politike. Për drejtimin e Qeverisë dhe vlerësimin e punës së saj, përgjegjësi mban kryeministri.

Kosova e ka përqafuar Agjendën 2030 përmes rezolutës së Kuvendit të janarit 2018 për Objektivat e Zhvillimit të Qëndrueshëm. Arsimi cilësor është pjesë e këtij zotimi publik. Ai duhet të shndërrohet në politika, financim dhe rezultate të matshme.
Zotimi ishte publik. Edhe llogaridhënia duhet të jetë publike.

PISA: shifrat që Nagavci duhet t’ua shpjegojë qytetarëve

PISA 2025 u zhvillua gjatë mandatit të Arbërie Nagavcit. Rezultatet tregojnë se nxënësit e Kosovës arritën mesatarisht 357 pikë në shkencë, 340 në lexim dhe 350 në matematikë. Sipas OECD-së, krahasuar me vitin 2022, rezultati në matematikë ishte më i ulët, ndërsa leximi dhe shkenca mbetën afërsisht në të njëjtin nivel. Krahasuar me vitin 2018, rezultatet ishin më të ulëta në të tria fushat.
Vetëm rreth 15 për qind e nxënësve të Kosovës arritën së paku nivelin bazë të zotësisë në matematikë, rreth 16 për qind në lexim dhe rreth 21 për qind në shkencë. Shumica e nxënësve të vlerësuar mbetën nën këtë nivel.
Pas këtyre shifrave qëndrojnë fëmijë që përballen me vështirësi për të kuptuar tekste, për të përdorur matematikën dhe për të zbatuar njohuritë. Pas tyre qëndrojnë familje që presin nga shkolla përgatitje për jetën dhe mësimdhënës që kanë nevojë për mbështetje profesionale. Mandati i saj nuk mund të trajtohet si periudhë pa përgjegjës: ajo kishte pushtetin politik për të propozuar ndryshime dhe detyrimin për të vepruar mbi efektin e tyre.
Znj. Nagavci, çfarë ndryshoi konkretisht pas rezultateve të PISA 2022? Cilat ndërhyrje u zbatuan, në cilat shkolla dhe me çfarë rezultati? Pse deri në vlerësimin e vitit 2025 nuk u arrit përmirësim i dukshëm në lexim dhe shkencë? Ku është vlerësimi publik që dëshmon se masat e ministrisë funksionuan?
Këto pyetje kërkojnë përgjigje me të dhëna. Shpjegimet e përgjithshme për vështirësitë e sistemit nuk e përmbushin këtë detyrim.
Zotimi për arsimin cilësor kërkonte veprim
Objektivi 4 i Zhvillimit të Qëndrueshëm kërkon arsim cilësor, gjithëpërfshirës dhe të barabartë. Synimi 4.1 e lidh përfundimin e arsimit fillor dhe të mesëm me rezultate efektive të të nxënit. Treguesi 4.1.1 mat arritjen e nivelit minimal në lexim dhe matematikë në etapa të përcaktuara të shkollimit. Pra, vijimi dhe përfundimi i shkollës duhet të shoqërohen me aftësi reale.
PISA nuk është identike me të gjithë sistemin e treguesve të OZHQ 4, por ofron dëshmi të rëndësishme për aftësitë e nxënësve 15-vjeçarë. Rezultatet e saj duhej të shërbenin si bazë për ndërhyrje dhe për vlerësimin e politikave arsimore.
Nagavci duhet të tregojë çfarë progresi të matshëm arriti ministria gjatë drejtimit të saj kundrejt zotimeve për arsim cilësor. Nuk mjafton të citohet Agjenda 2030 në dokumente. Duhet të shpjegohet si u përkthye ajo në vendime dhe çfarë përfitoi nxënësi.

Synimi 4.a kërkon mjedise arsimore të sigurta, gjithëpërfshirëse dhe efektive, ndërsa synimi 4.c përqendrohet në rritjen e numrit të mësimdhënësve të kualifikuar. Këto zotime e bëjnë të domosdoshëm raportimin për kushtet në shkolla dhe për përgatitjen e stafit.
Sa shkolla përfituan kushte më të mira dhe sipas cilave përparësi? Çfarë ndryshimi sollën investimet në ujë, higjienë, pajisje dhe qasshmëri? Si u vlerësua efekti i trajnimeve të mësimdhënësve? Ku janë rezultatet që tregojnë se shpenzimi publik përmirësoi mësimdhënien?
Për arsimin profesional dhe të lartë, synimet 4.3 dhe 4.4 kërkojnë qasje në arsim cilësor dhe zhvillim të aftësive për punësim, punë të denjë e ndërmarrësi. Përgjegjësia e politikëbërjes është të tregojë çfarë aftësish fitojnë të rinjtë dhe si u krijohen mundësi për t’i përdorur ato.
OZHQ-të janë zotime politike dhe zhvillimore. Krahas tyre, neni 47 i Kushtetutës garanton të drejtën në shkollim themelor pa pagesë dhe kërkon nga institucionet publike mundësi të barabarta për arsimim. Kjo e bën arsimin përgjegjësi publike që kërkon veprim të vazhdueshëm.

Aktakuza për tenderët dhe përgjegjësia në krye të ministrisë

Në gusht 2026, KALLXO.com raportoi se Gjykata Themelore në Prishtinë kishte lënë në fuqi aktakuzën për procedura tenderimi në Ministrinë e Arsimit. Sipas raportimit, çështja përfshin zyrtarë dhe përfaqësues kompanish, me pretendime që shtrihen në periudha të ndryshme, përfshirë veprime të pretenduara gjatë vitit 2024. Të akuzuarit nuk e kanë pranuar fajësinë.
Fajësinë individuale e përcakton gjykata. Përgjegjësia politike e drejtimit të ministrisë kërkon shpjegime që tani.

Znj. Nagavci, çfarë informacioni kishit për problemet në prokurim dhe menaxhimin e kontratave? A kërkuat kontroll të proceseve përkatëse? Cilat rekomandime të auditimit u zbatuan gjatë mandatit tuaj? Çfarë masash morët për të mbrojtur institucionin dhe fondet publike?
Qeverisja nuk mund të kërkojë besim vetëm kur paraqet projekte dhe të tërhiqet nga përgjegjësia kur ngrihen pyetje për menaxhimin. Drejtuesja politike duhet të shpjegojë se si funksionuan mekanizmat parandalues dhe çfarë bëri kur u shfaqën shqetësimet.

Ish-këshilltari i saj ngriti alarm publik
Ish-këshilltari i Arbërie Nagavcit, ngriti publikisht shqetësime për gjendjen e ministrisë, duke përmendur aktakuza ndaj zyrtarëve dhe duke kërkuar auditim të proceseve dhe investimeve. Këto mbeten pretendime të tij që kërkojnë shqyrtim për secilin rast. Megjithatë, fakti se vijnë nga dikush që ka qenë pjesë e kabinetit e shton nevojën për përgjigje të ish-ministres.
Nagavci duhet të sqarojë nëse është informuar gjatë mandatit për shqetësimet që ish-këshilltari paraqiti më pas publikisht. Nëse është informuar, çfarë bëri? Nëse nuk është informuar, si funksiononte komunikimi dhe mbikëqyrja brenda institucionit që drejtonte?
Deklaratat për respektimin e drejtësisë janë të nevojshme, por nuk i përgjigjen pyetjes se çfarë bëri drejtuesja politike për qeverisjen e institucionit.
Emërimet dhe raporti me median kërkojnë sqarim
Blic Albania kërkon transparencë për pretendimet se ish-gazetarë janë vendosur në pozita drejtuese në Inspektoratin e Arsimit, Departamentin e Arsimit Parauniversitar, divizionin për fëmijet me nevoja të veçanta dhe Departamentin e Arsimit të Lartë, një person pa asnjë ditë përvojë pune në arsimin e lartë. Duhet të bëhen publike procedurat, kriteret dhe arsyetimet e këtyre përzgjedhjeve.
Këto pretendime ngrenë edhe shqetësimin nëse emërimet janë përdorur për të larguar kritikën mediatike ndaj ministries dhe udhëheqjes e shumë veprime të kundërlishme të saj. Ky është dyshim që kërkon hetim gazetaresk dhe përgjigje konkrete nga ish-ministrja Nagavci. Përvoja në gazetari nuk e përjashton askënd nga shërbimi publik, por çdo përzgjedhje duhet të dëshmojë kompetencë dhe meritë. Nëse një pozitë publike është përdorur për të blerë heshtjen ndaj keqmenaxhimit, kjo do të përbënte cenim të rëndë të interesit publik dhe pavarësisë së medias.
Tekstet shkollore kërkojnë sqarim të plotë
Edhe proceset për tekstet shkollore janë shoqëruar me kundërshtime. Në vitin 2023 u raportua për kallëzim penal kundër Nagavcit dhe zyrtarëve të tjerë, me pretendime për procedurën e përzgjedhjes së recensentëve. Ministria e konsideroi atë presion ndaj institucionit. Kallëzimi nuk provon fajësi, por pretendimet dhe përgjigjet institucionale meritojnë trajtim të dokumentuar. Për qytetarin mbeten pyetje të drejtpërdrejta: si u mbrojt paanshmëria e vlerësimit të teksteve? Si u trajtuan ankesat? Çfarë u bë për t’i shmangur konfliktet e interesit dhe për të garantuar cilësinë? Ish-ministrja duhet të japë përgjigje për vendimet që mori dhe për mënyrën se si u mbrojt interesi i nxënësve.
Arsimi i lartë dhe kufijtë e vetëkënaqësisë
Në renditjen Times Higher Education 2027, Universiteti i Prishtinës figuron në grupin 2001+. Universiteti ka sqaruar se kalimi nga grupi 1501+ në këtë kategori nuk provon rënie prej 500 pozitash, për shkak të ndryshimit të grupimit, dhe ka raportuar përmirësim të disa treguesve. Këto fakte duhen respektuar. Por pyetja për politikat publike mbetet: çfarë la pas Nagavci për kërkimin shkencor dhe zhvillimin universitar? Cilat masa të ministrisë sollën përmirësim dhe si u mat kontributi i tyre?
Autonomia universitare nuk e heq përgjegjësinë e ministrisë për politikat dhe mbështetjen e sektorit. Po ashtu, përgjegjësia e ministrisë nuk i përjashton organet universitare nga llogaridhënia për meritën akademike, cilësinë e programeve dhe vendimet e tyre.

Kryeministri duhet të shpjegojë besimin politik

Kryeministri Albin Kurti duhet të paraqesë vlerësimin e tij për mandatin e Arbërie Nagavcit. Nëse e konsideron të suksesshëm, le të tregojë rezultatet dhe kriteret mbi të cilat e mbështet këtë vlerësim.

Pse një drejtim politik që duhet të japë kaq shumë shpjegime për arsimin vazhdon të trajtohet si autoritet për t’u promovuar? Cili është standardi i përgjegjësisë që Qeveria kërkon nga drejtuesit e saj?
Besnikëria partiake nuk është tregues i cilësisë së qeverisjes. Qytetarët kanë të drejtë të kërkojnë që vlerësimi politik të mbështetet në punë, rezultate dhe integritet institucional.
Përgjegjësia e kryeministrit është të tregojë se çfarë kërkoi nga ministrja, si e vlerësoi punën e saj dhe çfarë përfundimesh nxori nga problemet e evidentuara. Mbështetja politike duhet të shoqërohet me shpjegim publik.
Përgjegjësia jonë është të flasim me fakte
Intelektualët, studiuesit dhe mësimdhënësit nuk duhet të heshtin përballë rezultateve alarmante dhe pyetjeve serioze për institucionet. Përgjegjësia e tyre është të shqyrtojnë të dhënat, të bëjnë pyetje të vështira dhe të kërkojnë përgjigje të verifikueshme.
Qytetari shpesh nuk ka kohën, qasjen në dokumente apo mundësinë për t’u përballur me pushtetin. Zëri profesional duhet ta ndihmojë të kuptojë si janë marrë vendimet dhe çfarë është arritur me burimet publike.
Arbërie Nagavci mban përgjegjësi të drejtpërdrejtë politike dhe ligjore për drejtimin e ministrisë gjatë mandatit të saj. Qeveria duhet të japë llogari për politikat, financimin dhe vlerësimin e rezultateve.
Arsimi cilësor ishte zotim publik. Nxënësit, prindërit dhe mësimdhënësit meritojnë të dinë çfarë u realizua, ku dështuan politikat dhe kush merr përgjegjësi për vendimet. Afati i vitit 2030 kërkon veprim e progres të matshëm sot. Qytetarët kanë të drejtë t’i kërkojnë këto përgjigje dhe institucionet kanë përgjegjësi t’ua japin.